Recente analyses van de ‘European Working Conditions Survey’ (EWCS 2024) brengen de arbeidsomstandigheden van werknemers en zelfstandigen in Europa in kaart. Deze Europese enquête, uitgevoerd door Eurofound, verzamelt vergelijkbare gegevens over werk en welzijn in alle EU - lidstaten en geeft een beeld van de evoluties doorheen de tijd.
Het onderzoeksproject “Jobkwaliteit in België in 2024” werd uitgevoerd in opdracht van de Directie van het onderzoek over de verbetering van de arbeidsomstandigheden (DiOVA) van de FOD Werkgelegenheid op basis van de Belgische gegevens van EWCS 2024. Het project verzamelde de gegevens van ongeveer 2.000 werknemers en geeft een actueel en gedetailleerd beeld van de arbeidsomstandigheden in België.
Meer informatie en het eindrapport zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, in de rubriek Onderzoeksprojecten: 2026 - Analyse van de Belgische gegevens i.v.m. de arbeidsomstandigheden verzameld door EUROFOUND (EWCS 2024).
Een gemengd beeld van jobkwaliteit en welzijn
De resultaten tonen een gemengd beeld. Voor bepaalde jobkenmerken zijn er verbeteringen merkbaar, maar tegelijk wijzen meerdere indicatoren op een verslechtering van de gezondheid en het welzijn van werknemers.
Een van de meest opvallende bevindingen is de sterke toename van musculoskeletale aandoeningen (MSA). In 2024 rapporteerde 79% van de werknemers minstens één MSA ‑ klacht in de afgelopen twaalf maanden. Rug-, nek- en schouderklachten komen bijzonder vaak voor, en steeds meer werknemers geven aan meerdere klachten tegelijk te hebben. Vrouwen, oudere werknemers en lager opgeleiden blijken extra kwetsbaar.
Ook op het vlak van mentaal welzijn is de situatie zorgwekkend. Na een piek in 2015 tonen de cijfers van 2024 een duidelijke terugval, met hoge niveaus van stress en mentale uitputting. Vooral vrouwen, werknemers tussen 45 en 54 jaar, hoger opgeleiden en werknemers in de publieke sector worden hierbij getroffen.
Ontdek wat je kan doen om het welzijn van je medewerkers te verbeteren in ons thema over Psychosociale risico's (PSR).
Op basis van de gegevens onderscheidt het eindrapport zes profielen van jobkwaliteit, gaande van hoogkwalitatieve en autonome jobs tot jobs van lage kwaliteit. Ongeveer 22% van de werknemers bevindt zich in jobs van lage kwaliteit, terwijl andere groepen meer autonomie en betere arbeidsvoorwaarden kennen, 45% zich in jobs van matige kwaliteit bevinden en 33% zich in jobs van goede kwaliteit bevinden.
Ten slotte zoomt het onderzoek in op de prevalentie en spreiding van precair werk en kwetsbare werknemers. Precair werk wordt hierbij opgevat rond zes dimensies, als een multidimensionaal concept bestaande uit verschillende ongunstige aspecten van de arbeidsvoorwaarden en -verhoudingen.
De rol van digitalisering
In het rapport wordt ook gewezen op de veranderende arbeidsomstandigheden door digitalisering en nieuwe technologieën, die kansen bieden maar ook nieuwe risico’s met zich meebrengen. Zo tonen de resultaten aan dat digitalisering zelden leidt tot het verminderen van taken, maar vaker tot een herstructurering van het werk. Veel werknemers geven aan dat technologie nieuwe taken met zich meebrengt, zoals coördinatie, administratie, opvolging en communicatie.
Arbeidsorganisatie en jobkenmerken: de evolutie in cijfers
Onderstaande figuur toont de evolutie van jobkenmerken (tewerkstelling, jobinhoud en arbeidsomstandigheden en sociale relaties) van Belgische werknemers tussen 2010 en 2024:
- de groene lijnen geven een significante verbetering voor de werknemer tussen 2015 en 2024 aan;
- de rode lijnen tonen een significante verslechtering voor de werknemer tussen 2015 en 2024;
- de grijze lijnen tonen het verschil tussen 2015 en 2024; dit is minder dan 5%.
Nota: De meeste indicatoren zijn percentages (dichotome variabelen). De indicatoren voor onregelmatige werktijden, jobkwaliteit, taakautonomie, vertrouwen, representatie, inspraak en coachend leiderschap zijn ratio’s of gemiddelde scores
Bron: Gewogen data Belgische werknemers, EWCS 2010, EWCS 2015 en EWCS 2024
Met betrekking tot de gezondheid en het welzijn van werknemers toont de evolutie tussen 2010 en 2024 een gemengd beeld, zoals men kan zien in onderstaande figuur, die de evolutie van aspecten van welzijn en gezondheid van Belgische werknemers tussen 2010 en 2024 weergeeft:
- de groene lijnen tonen significante verbetering voor de werknemer tussen 2015 en 2024;
- de rode lijnen tonen significante verslechtering voor de werknemer tussen 2015 en 2024
- de grijze lijnen geven het verschil weer tussen 2015 en 2024 (minder dan 5%).
Voor sommige indicatoren was er geen bevraging in 2010 en/of 2015.
De meeste indicatoren zijn percentages (dichotome variabelen). De indicatoren voor welzijn, musculoskeletale aandoeningen en werk-privéconflicten zijn ratio’s of gemiddelde scores.
Nota: De meeste indicatoren worden uitgedrukt in percentages (dichotome variabelen). De indicatoren voor welzijn, musculoskeletale aandoeningen en de werk-privéconflicten zijn ratio’s of gemiddelde scores.
Bron: Gewogen data Belgische werknemers, WCS 2010, EWCS 2015 en EWCS 2024
Aanbevelingen voor beleidsmakers
Het rapport van het onderzoeksproject doet een aantal aanbevelingen. De beschikbare cijfergegevens tonen aan dat:
- preventie van fysieke en psychosociale risico’s cruciaal blijft;
- kwetsbare risicogroepen specifieke ondersteuning nodig hebben;
- de werk‑privébalans een belangrijk aandachtspunt is;
- en monitoring via betrouwbare data essentieel is voor een doeltreffend welzijnsbeleid.
Ontsluiting via een datamining-website met meer dan 500 indicatoren over beroepsrisico’s en arbeidsomstandigheden in België
In mei 2024 lanceerde de FOD Werkgelegenheid een nieuwe website die het merendeel van de Belgische gegevens over beroepsrisico's en arbeidsomstandigheden centraliseert.
De site kreeg in 2026 een update en is beschikbaar via de link https://data.risicosophetwerk.be.
Voor de allereerste keer in België brengt een website de gegevens uit verschillende bronnen samen en stelt ze digitaal ter beschikking van een zo groot mogelijk aantal belanghebbenden (politieke besluitvormers, sociale partners, deskundigen, bedrijven).
De site presenteert meer dan 500 indicatoren, die zijn onderverdeeld in drie hoofdthema’s aangaande beroepsrisico’s:
- blootstelling aan gevaren;
- gevolgen en schade;
- preventie.
De Datamining-website wordt geregeld aangevuld met nieuwe gegevens.
Datavisualisering via de VGW-barometer van EU-OSHA
Ook het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) houdt zich bezig met onderzoek naar de impact van werkgerelateerde ziekten en (opkomende) risico’s. Het heeft daarbij ook oog voor de economische gevolgen en het belang van goede preventiesystemen.
Een van de tools die EU-OSHA ter beschikking stelt is de OSH Barometer, een datavisualisatietool met actuele informatie over de stand van zaken en trends op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk (VGW) in de EU.
De gegevens voor de VGW-barometer worden onder meer ontleend aan de Vinger aan de pols-enquête. Deze enquête richt zich op onderwerpen als:
- psychosociale risicofactoren, stress en mentale gezondheid
- werkgerelateerde lichamelijke en mentale gezondheid
- preventieve maatregelen op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk
- VGW-management op de werkplek
- digitalisering en gebruik van digitale technologieën
- gevolgen van klimaatverandering