Iedereen gaat liefst gezond en fit naar het werk. Maar de werkelijkheid is soms anders voor wie arbeidsongeschikt wordt wegens medische redenen.
Langdurige afwezigheden op het werk zijn vaak de eerste stap in een proces dat uiteindelijk leidt tot invaliditeit of werkloosheid. Een Europese peiling naar de arbeidsvoorwaarden toonde in 2005 al aan dat bij een werkonderbreking van 3 tot 6 maanden de kans op terugkeer naar hetzelfde werk met de helft vermindert.
Hoe meer de afwezigheid wordt verlengd, hoe minder het oorspronkelijk gezondheidsprobleem bepalend is voor de terugkeer naar het werk. Psychosociale factoren, de werkomgeving en de arbeidsvoorwaarden spelen meestal een belangrijkere rol. Zo vormen de leeftijd van de werknemer, de collega's, de sociale ondersteuning, de fysieke of mentale belasting van de functie, het sociaal klimaat in de onderneming, het contact met de werkomgeving, ... bepalende factoren bij de terugkeer naar het werk.
Het aan het werk houden is dus ook afhankelijk van een ondernemingsbeleid dat gericht is op de terugkeer naar het werk na een afwezigheid om medische redenen.
Re-integratie als onderdeel van welzijn op het werk
Elke werkgever moet preventiemaatregelen nemen:
- voor de veiligheid en de gezondheid van zijn of haar werknemers;
- om de terugkeer naar het werk na gezondheidsproblemen te bevorderen.
De Codex welzijn op het werk (PDF, 582 KB) voorziet, in boek I, titel 4, een hoofdstuk (VI) over de "werkhervatting voor arbeidsongeschikte werknemers" . U vindt meer informatie op de website van de FOD Werkgelegenheid:
- over de collectieve aspecten (het re-integratiebeleid van de onderneming) : Collectief re-integratiebeleid ;
- over de individuele aspecten: het informeel traject of formeel re-integratietraject .
Het doel van dit traject is om het voor de werknemer die het overeengekomen werk (tijdelijk of definitief) niet meer kan uitvoeren mogelijk te maken om opnieuw werk te vinden dat hem past, en dit in de best mogelijke omstandigheden.
Gedetailleerde informatie over het re-integratietraject is beschikbaar op de site van de FOD Werkgelegenheid, in de rubriek Re-integratie van arbeidsongeschikte werknemers en preventie van langdurige afwezigheid .
De aanpassingen in de regelgeving inzake het re-integratietraject door het KB van 17 december 2025 (Belgisch Staatsblad van 30 december 2025) vindt u in volgende overzichtstabel: Overzichtstabel RIT 2.0 vs. RIT 3.0 (PDF, 107 KB) .
Gevolgen voor de arbeidsovereenkomst
Op de site FOD Werkgelegenheid vindt u informatie over gedeeltelijke werkhervatting na een periode van arbeidsongeschiktheid :
- Behoud van de initiële arbeidsovereenkomst
- Het gewaarborgd loon in geval van herval
- Berekening van de opzeggingsvergoeding in geval van verbreking van de arbeidsovereenkomst
Een werknemer en een werkgever kunnen slechts een beroep doen op de medische overmacht om de arbeidsovereenkomst te beëindigen wanneer de werknemer definitief ongeschikt is voor het overeengekomen werk en de bijzondere procedure in het kader van artikel 34 arbeidsovereenkomstenwet werd doorlopen, zoals omschreven in artikel I.4-82/1 van de codex over het welzijn op het werk. Meer informatie is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid: Bijzondere procedure medische overmacht.
Federale en gewestelijke ondersteuning
Hoe kan men de werkhervatting vergemakkelijken door het werk aan de capaciteiten van een werknemer aan te passen? Verschillende interventies zijn mogelijk:
- de werkuren aanpassen met toestemming van de adviserende arts van de mutualiteit of van MEDEX (voor de statutaire ambtenaren);
- de taken en de arbeidsorganisatie aanpassen;
- de werkpost aanpassen;
- een opleiding volgen;
- zorgen voor een specifieke begeleiding
Is er een Disability Case Manager in het bedrijf aanwezig, dan kan deze persoon helpen bij de terugkeer naar werk. De Disability Case Manager coördineert en vergemakkelijkt de terugkeer naar het werk van de medewerkers die langdurig arbeidsongeschikt zijn met als doelstelling de implementatie van oplossingen op lange termijn die zowel voor de medewerker als voor de werkgever positief zijn. Bij zijn coördinatieopdrachten houdt hij rekening met het volgende:
- de individuele behoeften van de persoon;
- de arbeidsvoorwaarden;
- het wetgevend kader.
Aanvullende informatie over de opleiding van de Disability Case Managers is beschikbaar op de site van het Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering (RIZIV): Onze opleidingen in disability management .
Sinds 1 april 2024 bestaat er ook een Terug Naar Werk-fonds bij de Dienst voor uitkeringen van het RIZIV. Het is een financieringssysteem voor het inkopen van gespecialiseerde dienstverlening op maat zoals onder andere loopbaanbegeleiding of gepersonaliseerde coaching voor:
- wie arbeidsongeschikt erkend is en van wie de arbeidsovereenkomst wegens medische overmacht is beëindigd op initiatief van de werkgever (vanaf 1 april 2024)
- of voor wie langer dan 1 jaar arbeidsongeschikt erkend is als werknemer of werkzoekende (vanaf 1 april 2025).
Daarnaast stellen volgende instellingen, naargelang de woonplaats van de werknemer, een hele reeks maatregelen en interventies voor om het werk mogelijk te maken voor personen met een beperking:
- in Vlaanderen : de Vlaamse Dienst voor Beroepsopleiding en Arbeidsbemiddeling (VDAB): Individueel maatwerk (IMW) ;
- In Brussel staan alle bevoegde diensten voortaan gegroepeerd op de de portaalsite be.brussels: Handicap en invaliditeit ;
- in Wallonië, ‘Agence pour une vie de qualité (AViQ)’ (in het Frans): Réintégration et incapacité de travail temporaire ;
- voor werknemers uit de Duitstalige Gemeenschap: Dienststelle für Selbstbestimmtes Leben der Deutschsprachigen Gemeinschaft Belgiens .
Ook voor opleidingen en socio-professionele heroriëntatie bestaat er ondersteuning.