Risicoanalyse

Voor het analyseren van risico’s die te maken hebben met het tillen van lasten kunnen verschillende methodes gebruikt worden.

De werknemers kunnen bij de analyse betrokken worden via participatieve methodes zoals de Sobane methodes en de FIFARIM methode.

Objectieve methodes om de risico’s in kaart te brengen zijn onder andere: de NIOSH methode, de KIM methode en de MAC methode (zie www.ergonomiesite.be). Ook in de ISO Norm 11228 ‘Ergonomics - Manual Handling,’ deel 1 (2003),wordt een evaluatiemethode weergegeven voor het manueel hanteren van lasten,  specifiek voor “tillen en dragen”

Voor het trekken en duwen kan de ISO Norm 11228, deel 2 (2007) gebruikt worden als referentie voor de risico-inventarisatie en evaluatie. Onder andere volgende checklist komt voor in deze norm, waarbij een JA als antwoord kan duiden op de aanwezigheid van een risico:

  • De taak: zijn er sterke versnellingen nodig om te starten, te stoppen of om van richting te veranderen? Handvatten buiten comfortabele zone? Bewegingen aan grote snelheid?
  • Het te verplaatsen object: geen goede handvatten? Onstabiel? Geen goed zicht?
  • Indien op wielen: object of last te zwaar voor wielen? Vloer niet geschikt voor wielen of in slechte staat? Zijn remmen noodzakelijk om veilig te kunnen stoppen?
  • De werkomgeving: nauwe doorgangen? Te weinig ruimte? Obstakels? Gladde vloeren? Hellingen of niveauverschillen? Onaangepast licht? Te koud? Te warm? Tocht?
  • Individuele capaciteit: ongewone capaciteit vereist? Medewerkers met beperkte capaciteit? Zwangeren aanwezig? Nood aan speciale training?
  • Andere factoren: hinderende kledij of persoonlijke bescherming?
  • Management en organisatie: te weinig onderhoud van transportmiddelen? Vloer?

Preventie van rugklachten op het werk

Volgende maatregelen kunnen overwogen worden ter preventie van werkgerelateerde rugklachten:

  • risico’s verbonden aan verkeerde werkhoudingen of aan het manueel hanteren van lasten vermijden door automatisering, mechanisatie of door organisatorische maatregelen (bijvoorbeeld het aantal overslagpunten verminderen).
  • risico’s verminderen door:
    • het aanpassen van de werkplek (werkhoogte, helling van het werkvlak, de reikhoogte en reikwijdte van voorwerpen, aangepaste opstelling van werkvlakken waardoor bijvoorbeeld rotaties van de rug vermeden worden,  ruimte voor voeten en knieën, werkvloer vrij van obstakels en niet te glad, een aangepaste opslag van lasten, goede toegankelijkheid en voldoende ruimte in functie van de uit te voeren taak, aangepaste stoel of stasteun,….
    • het gebruik van aangepaste hulpmiddelen zoals hoog-laag tafels, platformen, aangepaste karren met aangepaste wielen en goede handvatten;
    • aanpassingen van de voorwerpen (of producten) waarmee gewerkt wordt: zoals het gewicht, de vorm, de hanteerbaarheid of houvast.
  • Informeren, sensibiliseren en opleiden:
    • iedereen, zowel leidinggevenden als uitvoerenden, moet bewust gemaakt worden van de risico’s op rugklachten en van het belang van preventie; er moeten voldoende kennis en vaardigheden bijgebracht worden in verband met de risico’s en de preventiemaatregelen.
    • aandacht moet gegeven worden aan de opleiding over een correct gebruik van de arbeidsmiddelen en de hulpmiddelen; ook juiste (veilige en rugvriendelijke) werktechnieken kunnen aangeleerd worden.
    • men kan trachten de levensstijl gezonder te maken, met het oog op de fysieke conditie (uithouding, kracht en soepelheid), het gewicht en de gezondheid in het algemeen (bv. roken)

Meer informatie hierover is beschikbaar in het thema Musculoskeletale aandoeningen (MSA).

  • Ergonomie - Publicaties

    Déparis methode (FOD Werkgelegenheid, arbeid en sociaal overleg)

    De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten die het mogelijk maken om een ergonomische aanpak in te voeren.

    Op de site Sobane.be: de Deparis-gidsen

  • Ergonomie - Regelgeving

    Ergonomie op het werk en preventie van MSA

    Volgens de welzijnswet is de werkgever verplicht het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk te bevorderen (Wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk (PDF, 554 KB)).

    Als algemene richtlijn geldt dat de werkgever een preventiebeleid moet ontwikkelen dat rekening houdt met ergonomie op alle domeinen van het welzijn op het werk. De codex over het welzijn op het werk definieert ergonomie op het werk dan ook als de aanpak die erop gericht is om het werk (zowel de werkpost als de werkomgeving), aan te passen aan de mens, rekening houdend met diens fysieke, mentale, psychische en sociale kenmerken (bv. leeftijd, fysieke en mentale gezondheidstoestand, …). Deze aanpak moet toegepast worden op alle domeinen van welzijn op het werk (art. I.1-4, 31° van de codex).

    Daarvoor kan de werkgever zich uiteraard laten bijstaan door de interne preventieadviseur, maar ook door de gespecialiseerde preventieadviseur-ergonoom die beantwoordt aan de voorwaarden bedoeld in artikel II.3-30, §1, 3° van de codex in verband met het basisdiploma, de gespecialiseerde aanvullende vorming en de vereiste nuttige praktische ervaring als preventieadviseur-ergonoom.

    Boek VIII van de codex legt het algemene kader vast voor ergonomie op het werk en de preventie van MSA (in titel 1), en bevat daarnaast bijzondere regels ter preventie van MSA die verband houden met bepaalde activiteiten, zoals werken met beeldschermen (in titel 2), manueel hanteren van lasten (in titel 3) en werk- en/of rustzitplaatsen bij staand werk (in titel 4).

    Er zijn verschillende algemene verplichtingen op het gebied van ergonomie en de preventie van MSA. De werkgever moet:

    • Vanaf het ontwerp van de werkposten rekening houden met ergonomie en ervoor zorgen dat het werk is aangepast aan de fysieke mogelijkheden van de werknemers en dat overmatige werkgerelateerde (fysieke of mentale) vermoeidheid wordt voorkomen (art. VIII.1-1, §1er van de codex ).
    • Een analyse uitvoeren van de musculoskeletale risico’s op het werk (art. VIII.1-1, §2 van de codex ) en op basis van deze risicoanalyse passende preventiemaatregelen nemen om musculoskeletale risico’s op het werk te voorkomen (art. VIII.1-3, §1er van de codex ). De resultaten van de risicoanalyse en de preventiemaatregelen moeten worden opgenomen in het globaal preventieplan en eventueel ook in het jaaractieplan (art. VIII.1-4 van de codex) .
    • De werknemers informeren en opleiden over ergonomie op het werk en de preventie van musculoskeletale aandoeningen (art. VIII.1-5 van de codex ).

    De Codex over het Welzijn op het Werk bevat ook onder meer delen over trillingen, het manueel hanteren van lasten, arbeidsmiddelen, beeldschermwerk, werkzitplaatsen en rustzitplaatsen.

    Een uitgebreide toelichting over deze wetgeving is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg:

    Europese normen

    In verschillende Europese normen komen aspecten m.b.t. fysieke belasting aan bod. Enkele voorbeelden van dergelijke normen zijn: 
    De norm ISO 11228 ‘Ergonomics - Manual Handling’ geeft richtlijnen voor het manueel hanteren van lasten. Elk van de drie delen van de norm behandelt een specifiek aspect: 'tillen en dragen' (deel 1 - 2003), ‘duwen en trekken’ (deel 2 - 2007) en ‘hanteren van lichte lasten aan een hoge frequentie’ (deel 3 - 2007).
    Andere interessante normen zijn:

    • EN 547  Veiligheid van machines - menselijke lichaamsafmetingen
    • EN 614  Veiligheid van machines - ergonomische ontwerpprincipes
    • EN 894  Veiligheid van machines - ergonomische eisen voor het ontwerpen van informatie- en bedieningsmiddelen
    • EN 29241  Ergonomische eisen voor kantoorwerk met terminals met beeldschermen (Video Display Terminals)

    In de praktijk toetsen experten in de ergonomie de werksituaties aan deze normen. Toch vormen ze ook voor niet specialisten vaak een interessante bron van informatie met eenvoudige checklists. 

  • Parlementaire vragen

  • 21608 Kamer - Het maximum toegelaten gewicht dat door arbeiders mag worden getild