Rugklachten

De kans op rugpijn verhoogt door een tekort aan beweging en een slechte en langdurige zithouding. De meest belastende houdingen voor de rug zijn een gebogen houding, doorgezakt zitten of met een gedraaide rug. Wanneer de rug te weinig ondersteund wordt door de stoel, moeten de rugspieren extra hard werken en ook dit kan rugpijn veroorzaken. Langs de andere kant moeten beeldschermwerkers erop letten dat ze voldoende ‘actief zitten’ om hun spieren blijvend te versterken.

Veel voorkomende rugklachten bij beeldschermwerkers zijn spierpijn door vermoeidheid, lumbago of pijn in de lage rug. 

Klachten aan schouder en nek

Pijn aan schouders en nek is vooral het gevolg van het werken met opgetrokken schouders (door de ellebogen te steunen op een te hoog tafelblad), werken zonder de armen te ondersteunen omdat het toetsenbord en de muis te veraf liggen, gedraaide en gebogen stand van het hoofd door een minder goede opstelling van het scherm, het toetsenbord en de documenten.

Klachten aan ellebogen, polsen en vingers

Bij het typen worden enkel de vingers gebruikt. De spieren die de vingers doen bewegen lopen over de pols naar de elleboog. Ellebogen en polsen worden bij het bedienen van een toetsenbord dus best in een zo neutraal mogelijke positie gehouden. Het feit dat aan een tafel gewerkt wordt, maakt dat er niet gemakkelijker op. Het toetsenbord en muis staan op de tafel waardoor de pols gedraaid moet worden (met de palm naar beneden) en de elleboog geplooid.

Extreme polsstanden (vb. opgetrokken hand door te hoog toetsenbord, te veel naar links of rechts, duwen op de tafel) en meer geplooide of extreem gestrekte ellebogen leiden tot meer klachten. De spanning ter hoogte van de polsen en ellebogen wordt immers te groot. Dat kan leiden tot spierklachten en peesontstekingen.

Oogklachten

Werken aan een beeldscherm houdt vaak in dat urenlang naar kleine karakters (letters, cijfers) gekeken wordt. Dat op zich kan al een oorzaak van vermoeidheid zijn. Daarbij komt dat een beeldscherm een lichtbron is.

Andere mogelijke oorzaken zijn:

  • reflecties of spiegelingen op het beeldscherm;
  • te grote contrasten in het gezichtsveld;
  • slechte kwaliteit van het beeldscherm;
  • onvoldoende dieptezicht achter het beeldscherm;
  • verkeerd kleurgebruik en slecht leesbare karakters op het beeldscherm;
  • gezichtsscherpte en correctieve lenzen;
  • onaangepaste afstand tussen ogen, scherm en documenten;
  • hoeveelheid licht.

De meest voorkomende klachten zijn vermoeidheid, droge ogen (soms mee veroorzaakt door de luchtstromingen), brandende en tranende ogen.

Comfort- en klimaatklachten

Beeldschermwerkers klagen regelmatig van warmte, koude en tocht, misselijkheid, hoofdpijn en problemen aan de luchtwegen. De voornaamste oorzaak is dat iemand die voortdurend zit, erg gevoelig is voor schommelingen in het binnenklimaat. Bovendien is het tolerantievermogen sterk verschillend van elke persoon tot persoon. Wat de ene persoon als te warm ervaart, is voor de andere net warm genoeg.

Veel voorkomende klachten zijn:

  • te warm: door een slecht regelbare verwarming, ramen die niet open kunnen, allerlei apparaten (beeldscherm, printers, fotokopieermachine),…
  • tocht en koude: door een slecht afgestelde airconditioning of verwarming;
  • ongezonde lucht: door onvoldoende luchtverversing in de lokalen, de aanwezigheid van schadelijke chemische stoffen, schoonmaakproducten, schimmels, stof,…
  • te droge lucht: voornamelijk een probleem in de winter

Vermoeidheidsklachten

Computerwerk vraagt een hoge concentratie en geeft weinig aanleiding tot ontspanning, waardoor op zich reeds een lichamelijk vermoeidheidsgevoel kan ontstaan. Het tekort aan beweging en slechte ventilatie zijn eveneens oorzaken van het vermoeidheidsgevoel.

Stressklachten

Stress is het gevolg van een verstoord evenwicht tussen de draagkracht en de draaglast. Wanneer een werknemer daarbij weinig regelmogelijkheden heeft en/of geen steun krijgt van collega’s en leidinggevende, neemt de stress toe.

Soms ontstaan er spanningen door materiële factoren zoals de opstelling van de werkplek. Onder meer het feit dat een werknemer ogen van collega’s of deuren in de rug heeft, kan leiden tot een bedreigend gevoel. Ook het ontbreken van een eigen territorium door een gebrek aan ruimte kan leiden tot stress.

Andere eigenschappen die eigen zijn aan beeldschermwerk kunnen leiden tot stress:

  • de communicatie per mail en de verwachting dat er snel geantwoord wordt op vragen;
  • het werkinstrument laat het wel eens afweten (internet, server, software,…)
  • onvoldoende kennis van de technologie en softwareprogramma’s;
  • onaangepaste software die niet toelaat het werk te doen dat moet gedaan worden.
  • Ergonomie - Publicaties

    Déparis methode (FOD Werkgelegenheid, arbeid en sociaal overleg)

    De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten die het mogelijk maken om een ergonomische aanpak in te voeren.

    Op de site Sobane.be: de Deparis-gidsen

  • Ergonomie - Regelgeving

    Ergonomie op het werk en preventie van MSA

    Volgens de welzijnswet is de werkgever verplicht het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk te bevorderen (Wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk (PDF, 554 KB)).

    Als algemene richtlijn geldt dat de werkgever een preventiebeleid moet ontwikkelen dat rekening houdt met ergonomie op alle domeinen van het welzijn op het werk. De codex over het welzijn op het werk definieert ergonomie op het werk dan ook als de aanpak die erop gericht is om het werk (zowel de werkpost als de werkomgeving), aan te passen aan de mens, rekening houdend met diens fysieke, mentale, psychische en sociale kenmerken (bv. leeftijd, fysieke en mentale gezondheidstoestand, …). Deze aanpak moet toegepast worden op alle domeinen van welzijn op het werk (art. I.1-4, 31° van de codex).

    Daarvoor kan de werkgever zich uiteraard laten bijstaan door de interne preventieadviseur, maar ook door de gespecialiseerde preventieadviseur-ergonoom die beantwoordt aan de voorwaarden bedoeld in artikel II.3-30, §1, 3° van de codex in verband met het basisdiploma, de gespecialiseerde aanvullende vorming en de vereiste nuttige praktische ervaring als preventieadviseur-ergonoom.

    Boek VIII van de codex legt het algemene kader vast voor ergonomie op het werk en de preventie van MSA (in titel 1), en bevat daarnaast bijzondere regels ter preventie van MSA die verband houden met bepaalde activiteiten, zoals werken met beeldschermen (in titel 2), manueel hanteren van lasten (in titel 3) en werk- en/of rustzitplaatsen bij staand werk (in titel 4).

    Er zijn verschillende algemene verplichtingen op het gebied van ergonomie en de preventie van MSA. De werkgever moet:

    • Vanaf het ontwerp van de werkposten rekening houden met ergonomie en ervoor zorgen dat het werk is aangepast aan de fysieke mogelijkheden van de werknemers en dat overmatige werkgerelateerde (fysieke of mentale) vermoeidheid wordt voorkomen (art. VIII.1-1, §1er van de codex ).
    • Een analyse uitvoeren van de musculoskeletale risico’s op het werk (art. VIII.1-1, §2 van de codex ) en op basis van deze risicoanalyse passende preventiemaatregelen nemen om musculoskeletale risico’s op het werk te voorkomen (art. VIII.1-3, §1er van de codex ). De resultaten van de risicoanalyse en de preventiemaatregelen moeten worden opgenomen in het globaal preventieplan en eventueel ook in het jaaractieplan (art. VIII.1-4 van de codex) .
    • De werknemers informeren en opleiden over ergonomie op het werk en de preventie van musculoskeletale aandoeningen (art. VIII.1-5 van de codex ).

    De Codex over het Welzijn op het Werk bevat ook onder meer delen over trillingen, het manueel hanteren van lasten, arbeidsmiddelen, beeldschermwerk, werkzitplaatsen en rustzitplaatsen.

    Een uitgebreide toelichting over deze wetgeving is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg:

    Nieuwe wetgeving rond ergonomie en de preventie van MSA (2024)

    Op 27 mei 2024 organiseerde de Algemene Directie Humanisering van de Arbeid (AD HUA) van de FOD Werkgelegenheid een webinar naar aanleiding van de nieuwe wetgeving rond ergonomie en musculoskeletale aandoeningen (MSA), die op 25 mei 2024 in werking trad.

    Bekijk de video van het webinar op het YouTube-kanaal van de FOD Werkgelegenheid:

    Deze video wordt beheerd op een externe site (YouTube). U moet de cookies van deze bron accepteren om de video te bekijken.

    U kan de video ook bekijken op dit adres: https://youtu.be/OhsZUvrjOGs

    Europese normen

    In verschillende Europese normen komen aspecten m.b.t. fysieke belasting aan bod. Enkele voorbeelden van dergelijke normen zijn: 
    De norm ISO 11228 ‘Ergonomics - Manual Handling’ geeft richtlijnen voor het manueel hanteren van lasten. Elk van de drie delen van de norm behandelt een specifiek aspect: 'tillen en dragen' (deel 1 - 2003), ‘duwen en trekken’ (deel 2 - 2007) en ‘hanteren van lichte lasten aan een hoge frequentie’ (deel 3 - 2007).
    Andere interessante normen zijn:

    • EN 547  Veiligheid van machines - menselijke lichaamsafmetingen
    • EN 614  Veiligheid van machines - ergonomische ontwerpprincipes
    • EN 894  Veiligheid van machines - ergonomische eisen voor het ontwerpen van informatie- en bedieningsmiddelen
    • EN 29241  Ergonomische eisen voor kantoorwerk met terminals met beeldschermen (Video Display Terminals)

    In de praktijk toetsen experten in de ergonomie de werksituaties aan deze normen. Toch vormen ze ook voor niet specialisten vaak een interessante bron van informatie met eenvoudige checklists. 

  • Parlementaire vragen

  • 56000876C Kamer - Werkbaar werk en het respecteren van een manueel te hanteren maximumgewicht

  • 21608 Kamer - Het maximum toegelaten gewicht dat door arbeiders mag worden getild

  • Ergonomie - Tools

    Van analyse naar oplossing, een stappenplan voor concept-ergonomie

    Dit instrument helpt u om de ergonomische benadering te organiseren en in etappes te plannen door te beginnen met een analyse van de taken en van de arbeidsorganisatie.

    De tool: Van analyse naar oplossing, een stappenplan voor concept-ergonomie

    Knelpunten detecteren: checklist

    Aan de hand van vragen helpt dit instrument u om de risico's op te sporen die zich in de praktijk kunnen voordoen. Elk positief antwoord vertaalt een potentieel risico voor de arbeidsorganisatie.

    De tool: Knelpunten detecteren: checklist