Het gebruik van aangepaste en ergonomische software

Aangezien de verwachtingen van elke beeldschermwerker verschillend zijn, is het haast onmogelijk om software aan te kopen die enkel doet wat de gebruiker wil dat die doet. De standaardpakketten laten echter wel toe om bepaalde functies uit te schakelen.
Ergonomisch ontwikkelde software, of het nu om standaardpakketten gaat of op maat gemaakte programma’s moet aan enkele vereisten voldoen:

  • consequente opbouw in gebruik en functies. Bv. de toetscombinatie voor het herstellen van een fout mag niet afwijken van de deze van de standaardsoftware;
  • handelingen moeten in één of meerdere stappen ongedaan kunnen gemaakt worden;
  • belangrijke beslissingen (verwijderen van bestanden, definitieve veranderingen) worden vooraf gegaan door één of meerdere dialoogvensters;
  • de software onthoudt informatie en past zich aan de gewoontes van de gebruiker aan;
  • het scherm is logisch opgebouwd, goed leesbaar met een matig maar logisch kleurgebruik waarbij standaardkleuren zoals rood en groen hun betekenis behouden;
  • bij gebruik van documenten is er een sterke overeenkomst tussen de opbouw van het document en het scherm;
  • bij fouten wordt onmiddellijk een helpfunctie geactiveerd die naast herstel ook een leerfunctie moet inhouden.

De juiste opleiding en ondersteuning bij problemen

Een juiste opleiding en ondersteuning zijn erg belangrijk om de mentale belasting onder controle te houden. De spanning neemt immers toe naarmate we het gebruik niet kennen en de kleine problemen niet begrijpen en/of kunnen oplossen. Niet elke gebruiker moet een computerspecialist zijn. Maar elke gebruiker moet wel voldoende opgeleid zijn om het grootste deel van de computerwerktijd zelfstandig te kunnen functioneren. 
Daarnaast is een efficiënte helpdesk ontzettend belangrijk. Doorgaans wordt daar beroep op gedaan wanneer het niet meer anders kan, of anders gezegd, wanneer de gebruiker is vastgelopen en verder inspanningen als tijdsverlies ervaart.

Goede werktijden met behoud van pauzes

De concentratie bij beeldschermwerk kan zeer hoog liggen en omdat een computer geen pauzes kent, heeft men de neiging om voortdurend nog een onderdeel af te werken vooraleer men pauzeert. Op die manier kan men  urenlang na elkaar doorwerken. Korte pauzes zijn echter nuttig om de statische belasting te doorbreken. Tijdens langere pauzes is het raadzaam om te bewegen of taken te doen die geen beeldschermwerk inhouden.

Het feit dat beeldschermwerk zich uitstekend leent tot thuiswerk, is ook niet bevorderlijk voor de mentale belasting. De verleiding om thuis even verder te werken aan een project, maakt dat de normale werkuren in het gedrang komen. Op lange termijn kan dit leiden tot overbelasting, stress en burn-out.

Afwisseling in taken

Indien mogelijk wordt een takenpakket samengesteld waarbij beeldschermwerk wordt afgewisseld met taken waarvoor niet met de computer moet worden gewerkt. Tegenwoordig wordt echter zo veel werk met de computer uitgevoerd dat dit haast onmogelijk is. Net daarom is het heel belangrijk om voor een goede ergonomische werkomgeving te zorgen en de beeldschermwerkpost juist in te richten.

  • Ergonomie - Publicaties

    Déparis methode (FOD Werkgelegenheid, arbeid en sociaal overleg)

    De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten die het mogelijk maken om een ergonomische aanpak in te voeren.

    Op de site Sobane.be: de Deparis-gidsen

  • Ergonomie - Regelgeving

    Ergonomie op het werk en preventie van MSA

    Volgens de welzijnswet is de werkgever verplicht het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk te bevorderen (Wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk (PDF, 554 KB)).

    Als algemene richtlijn geldt dat de werkgever een preventiebeleid moet ontwikkelen dat rekening houdt met ergonomie op alle domeinen van het welzijn op het werk. De codex over het welzijn op het werk definieert ergonomie op het werk dan ook als de aanpak die erop gericht is om het werk (zowel de werkpost als de werkomgeving), aan te passen aan de mens, rekening houdend met diens fysieke, mentale, psychische en sociale kenmerken (bv. leeftijd, fysieke en mentale gezondheidstoestand, …). Deze aanpak moet toegepast worden op alle domeinen van welzijn op het werk (art. I.1-4, 31° van de codex).

    Daarvoor kan de werkgever zich uiteraard laten bijstaan door de interne preventieadviseur, maar ook door de gespecialiseerde preventieadviseur-ergonoom die beantwoordt aan de voorwaarden bedoeld in artikel II.3-30, §1, 3° van de codex in verband met het basisdiploma, de gespecialiseerde aanvullende vorming en de vereiste nuttige praktische ervaring als preventieadviseur-ergonoom.

    Boek VIII van de codex legt het algemene kader vast voor ergonomie op het werk en de preventie van MSA (in titel 1), en bevat daarnaast bijzondere regels ter preventie van MSA die verband houden met bepaalde activiteiten, zoals werken met beeldschermen (in titel 2), manueel hanteren van lasten (in titel 3) en werk- en/of rustzitplaatsen bij staand werk (in titel 4).

    Er zijn verschillende algemene verplichtingen op het gebied van ergonomie en de preventie van MSA. De werkgever moet:

    • Vanaf het ontwerp van de werkposten rekening houden met ergonomie en ervoor zorgen dat het werk is aangepast aan de fysieke mogelijkheden van de werknemers en dat overmatige werkgerelateerde (fysieke of mentale) vermoeidheid wordt voorkomen (art. VIII.1-1, §1er van de codex ).
    • Een analyse uitvoeren van de musculoskeletale risico’s op het werk (art. VIII.1-1, §2 van de codex ) en op basis van deze risicoanalyse passende preventiemaatregelen nemen om musculoskeletale risico’s op het werk te voorkomen (art. VIII.1-3, §1er van de codex ). De resultaten van de risicoanalyse en de preventiemaatregelen moeten worden opgenomen in het globaal preventieplan en eventueel ook in het jaaractieplan (art. VIII.1-4 van de codex) .
    • De werknemers informeren en opleiden over ergonomie op het werk en de preventie van musculoskeletale aandoeningen (art. VIII.1-5 van de codex ).

    De Codex over het Welzijn op het Werk bevat ook onder meer delen over trillingen, het manueel hanteren van lasten, arbeidsmiddelen, beeldschermwerk, werkzitplaatsen en rustzitplaatsen.

    Een uitgebreide toelichting over deze wetgeving is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg:

    Nieuwe wetgeving rond ergonomie en de preventie van MSA (2024)

    Op 27 mei 2024 organiseerde de Algemene Directie Humanisering van de Arbeid (AD HUA) van de FOD Werkgelegenheid een webinar naar aanleiding van de nieuwe wetgeving rond ergonomie en musculoskeletale aandoeningen (MSA), die op 25 mei 2024 in werking trad.

    Bekijk de video van het webinar op het YouTube-kanaal van de FOD Werkgelegenheid:

    Deze video wordt beheerd op een externe site (YouTube). U moet de cookies van deze bron accepteren om de video te bekijken.

    U kan de video ook bekijken op dit adres: https://youtu.be/OhsZUvrjOGs

    Europese normen

    In verschillende Europese normen komen aspecten m.b.t. fysieke belasting aan bod. Enkele voorbeelden van dergelijke normen zijn: 
    De norm ISO 11228 ‘Ergonomics - Manual Handling’ geeft richtlijnen voor het manueel hanteren van lasten. Elk van de drie delen van de norm behandelt een specifiek aspect: 'tillen en dragen' (deel 1 - 2003), ‘duwen en trekken’ (deel 2 - 2007) en ‘hanteren van lichte lasten aan een hoge frequentie’ (deel 3 - 2007).
    Andere interessante normen zijn:

    • EN 547  Veiligheid van machines - menselijke lichaamsafmetingen
    • EN 614  Veiligheid van machines - ergonomische ontwerpprincipes
    • EN 894  Veiligheid van machines - ergonomische eisen voor het ontwerpen van informatie- en bedieningsmiddelen
    • EN 29241  Ergonomische eisen voor kantoorwerk met terminals met beeldschermen (Video Display Terminals)

    In de praktijk toetsen experten in de ergonomie de werksituaties aan deze normen. Toch vormen ze ook voor niet specialisten vaak een interessante bron van informatie met eenvoudige checklists. 

  • Parlementaire vragen

  • 56000876C Kamer - Werkbaar werk en het respecteren van een manueel te hanteren maximumgewicht

  • 21608 Kamer - Het maximum toegelaten gewicht dat door arbeiders mag worden getild

  • Ergonomie - Tools

    Van analyse naar oplossing, een stappenplan voor concept-ergonomie

    Dit instrument helpt u om de ergonomische benadering te organiseren en in etappes te plannen door te beginnen met een analyse van de taken en van de arbeidsorganisatie.

    De tool: Van analyse naar oplossing, een stappenplan voor concept-ergonomie

    Knelpunten detecteren: checklist

    Aan de hand van vragen helpt dit instrument u om de risico's op te sporen die zich in de praktijk kunnen voordoen. Elk positief antwoord vertaalt een potentieel risico voor de arbeidsorganisatie.

    De tool: Knelpunten detecteren: checklist