Op 19 maart 2024 organiseerde de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) samen met de Federale Overheidsdienst Beleid en Ondersteuning (FOD BOSA) een studievoormiddag over de rechtspraak inzake de psychosociale risico’s op het werk.

Context

België telt bijna 500.000 langdurig afwezige werknemers, een aantal dat nooit eerder zo hoog lag. Psychosociale risico’s op het werk – zoals stress, burn-out, pesterijen, conflicten en problemen met de organisatie van het werk – hebben een aanzienlijke impact op de mentale gezondheid en het algemeen welzijn van de werknemers. Dankzij de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van werknemers bij de uitvoering van hun werk kunnen deze risico’s worden ingeroepen in verschillende soorten rechtszaken.

In 2011 heeft de administratie de rechtspraak van de arbeidsrechtbanken en -hoven voor de periode van 2003 tot 2010 gelezen en gebundeld. Dit document kunt u terugvinden op de website van de FOD Werkgelegenheid: Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk: rechtspraak periode 2003-2010.

Echter, de wetgeving met betrekking tot de preventie van psychosociale risico’s op het werk is aanzienlijk veranderd sinds 2014 met de opname van het concept psychosociale risico's (PSR) op het werk, de toegang van de werknemer tot de interne procedure voor deze risico's en meer informatie over de rol van alle interne actoren voor de preventie van PSR. Een leesgroep van twintig leden – bestaande uit onder andere juristen van de FOD Werkgelegenheid en personen uit de academische wereld gespecialiseerd in deze materie – bogen zich onlangs over de rechtspraak over psychosociale risico’s voor de periode van 2016 tot en met 2023, om inzicht te krijgen in de toepassing van deze vernieuwde wetgeving.

Het resultaat is een compilatie van meer dan 250 pagina’s waarin meer dan 500 uittreksels van uitspraken worden gebundeld en onderverdeeld in zes thema’s. Het document is integraal terug te vinden op de website van de FOD Werkgelegenheid: Psychosociale risico's op het werk - Verzameling van de rechtspraak van de arbeidsgerechten sinds 2016.

Om de inhoud ervan actueel te houden, zal dit document de komende jaren geregeld worden bijgewerkt en aangevuld met nieuwe uitspraken.

Verloop van de studievoormiddag

Tijdens de studievoormiddag van 19 maart werden de belangrijkste bevindingen uit deze compilatie voorgesteld aan experten uit zowel de preventie- als de juridische wereld. Hierbij werd dieper ingegaan op drie belangrijke thema’s: de psychosociale risico’s op het werk, de bescherming tegen represailles en de specifieke rechtsprocedures bij grensoverschrijdend gedrag. Vervolgens gaven een arbeidssocioloog en een arbeidsrechter een presentatie over hun ervaring met psychosociale risico’s op het werk, benaderd vanuit hun eigen discipline.

De aanwezige personen uit de preventie- en juridische wereld – waaronder preventieadviseurs, vertrouwenspersonen, advocaten en juristen – werden uitgenodigd om perspectieven en ervaringen uit te wisselen met het oog op een betere synergie tussen beide werelden.

Alle PowerPoint presentaties van de sprekers zijn beschikbaar op de evenementenwebsite van FOD Werkgelegenheid: Welke lessen kunnen we trekken uit de rechtspraak over psychosociale risico’s op het werk sinds de wetswijziging van 2014? Een uitwisseling tussen de gerechtelijke- en de preventiewereld.

Introductie en enkele statistieken van het document ‘Verzameling van de rechtspraak van de arbeidsgerechten sinds 2016’ (Amber Coenen en Evy Hilderson)

Amber Coenen en Evy Hilderson, beide jurist bij de afdeling Normen welzijn op het werk van de FOD Werkgelegenheid, gaven meer inzicht in het document ‘Verzameling van de rechtspraak van arbeidsgerechten sinds 2016’. Amber Coenen lichtte onder meer de opzet, de structuur en de aandachtspunten van het document toe. Vervolgens presenteerde Evy Hilderson de belangrijkste kwantitatieve gegevens zoals de verdeling tussen de betrokken rechtbanken, de hoedanigheid van de eiser en verweerder (werknemer, werkgever of derde), de aard van de aangevoerde risico’s, het percentage erkende gevallen en het aantal vorderingen.

Voorstelling en transversale analyse van drie thema’s uit de rechtspraak (Kelly Reyniers, Valérie Poucet en Inger Verhelst)

Prof. dr. Kelly Reyniers is professor arbeidsrecht aan de UAntwerpen, VUB en KULeuven. Tijdens de studievoormiddag gaf zij een toelichting over de evolutie naar het juridisch concept ‘psychosociale risico’s’ alsook de toepassing van begrippen zoals burn-out, stress, conflicten, geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag.

Valérie Poucet, eveneens juriste bij de afdeling Normen welzijn op het werk van de FOD Werkgelegenheid, ging nadien dieper in op de bescherming tegen represailles voor werknemers (artikel 32terdecies). Deze werd in 30% van de rechtszaken ingeroepen. Valérie besprak onder meer het doel, de voorwaarden, de motivatie en de concrete toepassing van de deze bescherming.

Inger Verhelst, advocate en vennoot bij Claeys & Engels, besprak de specifieke rechtsprocedures voor slachtoffers van grensoverschrijdend gedrag. Aan de hand van enkele voorbeelden uit het document besprak ze de mogelijke gerechtelijke procedures voor deze slachtoffers, met name een vordering tot schadevergoeding, staking en/of het opleggen van maatregelen aan de werkgever.

Een terugblik op 10 jaar ervaring in het omgaan met individueel en collectief relationeel leed op het werk (Thomas Périlleux)

Prof. Thomas Périlleux is socioloog, professor aan de UCL, arbeidsdeskundige bij CITES (stress- en werkkliniek in Luik) en auteur van het boek "le travail à vif".

Deze arbeidskliniek biedt ambulante psychologische, medische en paramedische zorg aan voor personen die geconfronteerd worden met werkgerelateerde mentale problemen. Tijdens de studiedag scheen Thomas Périlleux een licht op ontwikkelingen in de arbeidswereld en de impact ervan op het mentaal welzijn van werknemers. Vanuit een arbeidspsychologisch perspectief is het dus belangrijk om werkgerelateerde mentale problemen te erkennen als een collectief probleem, eerder dan een individuele aangelegenheid.

Ervaringen van een arbeidsrechter met verslagen van preventieadviseurs psychosociale aspecten op basis van anonieme cases (Joris Van Camp)

Joris Van Camp, raadsheer bij het arbeidshof Antwerpen, besprak de bevoegdheid van de rechtbank bij rechtszaken rond psychosociale risico’s. Hij schonk hierbij bijzondere aandacht aan het concept “bewijs” en de rol die verslagen van preventieadviseurs psychosociale aspecten hierin spelen.