Simultaantolken is een veeleisend en hooggespecialiseerd beroep waarbij gesproken boodschappen vrijwel gelijktijdig worden omgezet in een andere taal. Dit gebeurt onder hoge tijdsdruk en in uiteenlopende werksettings zoals vaste en mobiele cabines, tolkenkoffers of via ‘remote simultaneous interpretation’ (RSI). Deze werkomstandigheden gaan gepaard met intense cognitieve, fysieke en psychosociale belasting. Ondanks hun essentiële rol in meertalige communicatie blijft het welzijn van simultaantolken vaak onderbelicht in het welzijnsbeleid en ontbreken er duidelijke preventiekaders.
Het eindwerk van Brigitte Cianci (234 bladzijden) is beschikbaar op de linkedin-pagina van Brigitte Cianci. Ook Edelhart Kempeneers heeft op zijn linkedin-pagina een samenvatting gemaakt: EINDWERK - Simultaantolken in de spotlights: welzijn onder hoge druk.
Met dit eindwerk won Brigitte Cianci op 17 oktober 2025 de award preventieadviseur niveau 1 bij Prevent. Meer informatie op de website van Prevent: Winnaars preventAwards 2025.
Tolken: definitie en aantallen
Het is belangrijk te benadrukken dat tolken niet hetzelfde is als vertalen. De misvatting bestaat dat tolken ook vertalers zijn. Neem volgende definities van “tolken”:
- In punt 3.1.1 van de ASTM F2089-24: Standard Practice for Spoken and Sign Language Interpreting is de definitie als volgt: “Process of fully understanding, analyzing, and processing a spoken or signed message in one language and faithfully rendering it into another spoken or signed language.”. In punt 3.1.1.1 is er een verduidelijking “Interpreting is different from translation which produces a written target text.”
- In punt 3.1.11 van ISO 20539:2023: Translation, interpreting and related technology — Vocabulary is de definitie als volgt: “rendering spoken or signed information from a source language into a target language in spoken or signed form, conveying both the meaning and language register of the source language content.”
Volgens een enquête van Statbel waren er in 2023 ca 11.000 vertalers/tolken/andere taalkundigen. Schattingen voor tolken variëren echter. Volgens de Vlaamse beroepskwalificatiestructuur tolk zijn er 1.800 tolken en de Belgische Kamer van Vertalers en Tolken (BKVT/CBTI) schat dat er ongeveer 1.500 tolken actief waren in 2024.
Samenvatting eindwerk
Dit eindwerk had tot doel het welzijn van simultaantolken in België te onderzoeken aan de hand van vier welzijnsdomeinen:
- gezondheid;
- psychosociale aspecten;
- fysieke en cognitieve ergonomie;
- arbeidshygiëne.
Daarbij ligt de focus op het identificeren van risico’s waarmee simultaantolken worden geconfronteerd, het in kaart brengen van hun huidige welzijnssituatie en het formuleren van beleidsaanbevelingen om de werkomstandigheden structureel te verbeteren met concrete richtlijnen per stakeholder.
Het onderzoek combineerde kwalitatieve en kwantitatieve methoden, waaronder wetenschappelijk literatuuronderzoek, deelname aan de ISO-taskforce, praktijkobservaties, interviews, getuigenissen en een nationale enquête met 466 respondenten. Stakeholders zoals opdrachtgevers, beroepsverenigingen, tolkenfaculteiten en experten op het vlak van audiologie, ergonomie, stemfysiologie, neurolinguïstiek en artificiële intelligentie (AI) werden bevraagd. De risico’s werden vervolgens per welzijnsdomein geobjectiveerd via een risicorating op basis van ernst en frequentie.
Naast het identificeren van de welzijnsrisico’s, formuleren van beleidsadviezen met concrete richtlijnen had het eindwerk nog andere doelstellingen:
- Belgische arbeidsmarkt en instroom in kaart brengen;
- impact van werksettings analyseren;
- rol van technologie en artificiële intelligentie (AI) analyseren;
- empirische gegevens verzamelen;
- verschillen tussen statuten onderzoeken.
De resultaten tonen aan dat simultaantolken worden blootgesteld aan een combinatie van gezondheids-, psychosociale, cognitieve, ergonomische en arbeidshygiënische risico’s.
Risicofactoren bij tolken
Bij gezondheid blijken stemvermoeidheid, gehoorproblemen en andere fysieke klachten vaak onder de radar te blijven, met weinig preventieve opvolging. Op psychosociaal vlak komt werkgerelateerde stress veel voor, waarbij hoge taakeisen, emotionele belasting, isolement, gebrekkige voorbereiding en laattijdige informatie de druk verhogen. Wat betreft ergonomie, doen zich fysiek vaak musculoskeletale klachten voor en worden suboptimale werksettings zoals ‘remote simultaneous interpretation’ (RSI), mobiele cabines of tolkenkoffers vaak als belastend ervaren. Cognitief weegt de belasting het zwaarst door: het simultaan luisteren, verwerken, vertalen en uitspreken van complexe informatie vereist een intense mentale inspanning die toeneemt bij snelle sprekers, onvolledige briefing, geluidsproblemen en suboptimale werksettings. Binnen de arbeidshygiëne vormen slechte luchtkwaliteit en verhoogde CO₂-waarden een terugkerend risico met een duidelijke impact op welzijn en prestaties.
De werksetting beïnvloedt het welzijn aanzienlijk. Vaste cabines bieden de beste bescherming qua akoestiek en ergonomie, op voorwaarde dat ze goed onderhouden zijn. Mobiele cabines tonen risico’s op het vlak van luchtkwaliteit, zichtlijnen en comfort. ‘Remote simultaneous interpretation’ (RSI-omgevingen) leiden tot verhoogde mentale belasting en verminderde controle over de werkomgeving. De tolkenkoffer biedt visueel contact maar verhoogt de fysieke en cognitieve belasting door slechte geluidskwaliteit en het langdurig rechtstaan.
Technologie speelt een dubbele rol in het werk van simultaantolken. AI-tools en RSI-platformen bieden ondersteuning bij voorbereiding en flexibiliteit in werkorganisatie, maar brengen tegelijk risico’s mee. Zo verhogen RSI-omgevingen de mentale en fysieke belasting door slechtere akoestiek, technische storingen en sociaal isolement. AI-toepassingen helpen bij terminologie en documentverwerking, maar leiden ook tot bezorgdheid over foutgevoeligheid, controleverlies en vooral over de toekomst van het beroep. Een doordachte inzet van technologie is cruciaal om de voordelen te benutten zonder het welzijn of de kwaliteit van het tolkwerk te ondermijnen.
Aanbevelingen
Op basis van een risicorating werden per welzijnsdomein beleidsaanbevelingen uitgewerkt voor vier doelgroepen: simultaantolken, opdrachtgevers en tolkenbureaus, beroepsverenigingen en tolkenfaculteiten. Voor de tolken werd geen onderscheid gemaakt naar statuut, aangezien de behoeften grotendeels overeenkomen. Binnen elk domein werden concrete acties geformuleerd volgens de PDCA-cyclus. De hoogste prioriteit ging naar cognitieve belasting, psychosociale factoren, gehoor- en stemproblemen, ergonomische knelpunten en risico’s op het vlak van ventilatie en luchtkwaliteit.
Kernaanbevelingen per stakeholdergroep, zijn als volgt:
- Voor simultaantolken ligt de nadruk op het verlagen van cognitieve belasting via voorbereiding, samenwerking op locatie en technieken om complexe inhoud bij hoge spreeksnelheid te structureren en samen te vatten. Daarnaast is het essentieel om stem en gehoor actief te beschermen, pauzes te respecteren en ergonomisch te werken, ongeacht de werksetting.
- Opdrachtgevers en tolkenbureaus wordt aanbevolen om bij elke opdracht een duidelijke briefing te voorzien, inclusief alle relevante documenten en informatie. Daarnaast is het belangrijk om werksettings aan te bieden die technisch en ergonomisch in orde zijn. Geluidskwaliteit, pauzestructuur en het respecteren van welzijnsvoorwaarden verdienen daarbij expliciete aandacht.
- Beroepsverenigingen hebben al heel wat waardevolle initiatieven genomen maar die zijn nog te weinig bekend. Het is aan hen om die zichtbaarder te maken en daarnaast extra richtlijnen uit te werken over welzijn, samenwerking en het delen van kennis tussen tolken, ongeacht het statuut.
- Tolkenfaculteiten wordt aangeraden om structureel aandacht te besteden aan welzijn in het curriculum, met ruimte voor thema’s zoals cognitieve belasting, stress en werksettings. Ook praktijkmomenten zoals stages en simulaties bieden kansen om werkgewoonten, voorbereiding en veerkracht van studenten te versterken.
Normen en andere documenten
Bij de totstandkoming van het eindwerk heeft Brigitte Cianci ook deelgenomen aan standaardisatiewerkgroepen. In het eindwerk wordt onder andere verwezen naar:
- ISO 17651-1:2024 - Simultaneous interpreting - Interpreters’ working environment - Part 1: Requirements and recommendations for permanent booths
- ISO 17651-2:2024 - Simultaneous interpreting - Interpreters’ working environment - Part 2: Requirements and recommendations for mobile booths
- ISO/DIS 17651-3 - Simultaneous interpreting - Interpreters’ working environment. Part 3: Requirements and recommendations for interpreting hubs
- ISO 18841:2018 - Interpreting services - Requirements and recommendations
- ISO 20109:2025 - Simultaneous interpreting - Equipment - Requirements
- ISO 20539:2023, Translation, interpreting and related technology – Vocabulary
- ISO 22259:2019 - Conference systems - Equipment - Requirements
- ISO 23155:2022 - Interpreting services - Conference interpreting - Requirements and recommendations
- ISO 24019:2022 - Simultaneous interpreting delivery platforms - Requirements and recommendations
De ISO 17100:2015 Translation services — Requirements for translation services is een norm voor vertalingen en niet voor tolken.
Daarnaast wordt ook verwezen naar volgende publicaties en initiatieven (niet-limitatieve lijst):
- Europese Commissie, Specifications for conference rooms, 2024 (PDF, 156 KB);
- ‘Gouvernement du Canada – Bureau de la traduction’: Protégez les interprètes et favorisez la qualité de l’interprétation durant les rencontres virtuelles et hybrides, 2025;
- ‘Taylor and Francis’: A turn to ergonomics in translator and interpreter training;
- Academia: Interpreting in International Organizations. Research, Training and Practice;
- ‘Zurich University of Applied Sciences’: Stress, cognitive, emotional and ergonomic demands in interpreting and translation: a review of physiological studies (PDF, 586 KB);
- ‘CSA research’: Perceptions on Automated Interpreting;
- ‘Safe AI’: Stakeholders Advocating for Fair and Ethical AI in Interpreting;
- Onderzoekspagina Dr. Bart Defrancq (UG);
- Onderzoekspagina Heidi Salaets (UA en KUL);
- de webpagina Position and discussion van de ‘International Federation of Translators’ waar een 18-tal documenten zijn te vinden, zoals:
Ook volgende zaken verdienen een vermelding:
- Pawel Korpal: interpreting as a stressful activity: physiological measures of stress in simultaneous interpreting (PDF, 277 KB);
- ‘John Benjamins Publishing Company’: Working conditions of community interpreters in Sweden: Opportunities and shortcomings;
- ‘US Department of Justice Office of Justice Programs’: Interpreter Quality and Working Conditions: Comparing Australian and International Courts of Justice;
- ‘Accentia: Journal of English Language and Education’: The Importance of Working Conditions for Interpreters;
- International Association of Conference Interpreters: AIIC's Guidelines on Distance Interpreting;
- AIIC-project KU Leuven: "Werken op afstand van iedereen": impact op de cognitieve belasting en het welzijn van conferentietolken die met VIP's werken;
- Conseil Européen des Langues/European Language Council (CEL-ELC): New Reflection Paper on the Use of Generative AI in Translation and Interpreting;
- Studiemoment Hoger Instituut Wijsbeheerte, “Heidi Salaets: Het belang van zorgvuldig tolken en duidelijke communicatie” (1/3/2023):
Dat het gebruik van AI bij tolk- en vertaaltoepassing tijdens medische consultaties tot problemen kan leiden, wordt mooi geïllustreerd door volgende video op het YouTube-kanaal van de FOD Volksgezondheid: De risico’s van het gebruik van AI tolk- en vertaaltoepassingen.
Tenslotte geven we graag mee dat ook bij andere beroepsgroepen gelijkaardige risicovelden kunnen voorkomen, zoals blijkt uit volgende artikels: