Uit de bevraging bij 1.800 respondenten blijkt dat architecten wel tevreden zijn over de inhoud van hun job, maar vinden dat de vergoeding niet in verhouding staat tot de werklast en verantwoordelijkheden die ermee gepaard gaan. Een meerderheid ervaart het gewicht van zware verantwoordelijkheden, voortdurende stress en een verstoorde werk-privé balans.
In dit artikel vindt u meer informatie over de resultaten van het onderzoek, een blik op enkele parlementaire initiatieven rond schijnzelfstandigheid, meer uitleg over de rol van toezicht in de bouwsector, en verwijzingen naar artikels over arbeidsomstandigheden in andere vrije beroepen.
Resultaten van het EquiLibre-onderzoek
Het onderzoek werd uitgevoerd door het HIVA Onderzoeksinstituut voor Arbeid en Samenleving (kortweg HIVA) van de KU Leuven.
Het onderzoek werd gefinancierd en georganiseerd door de Orde van Architecten - Vlaamse Raad en kwam tot stand in samenwerking met Netwerk Architecten Vlaanderen, de Beroepsvereniging voor Architecten, de G30, Belgian Architects United, Bouwmeester Maître Architecte en het Vlaams Architectuurinstituut.
Het rapport vangt aan met enkele theoretische kaders uit diverse wetenschappelijke disciplines. Elke benadering zoekt naar een evenwicht, bijvoorbeeld op economisch vlak tussen vraag en aanbod, in de arbeidspsychologie tussen inspanningen en beloning, en in de institutionele sociologie tussen vrijheid en zekerheid verbonden aan het arbeidsstatuut.
Voor het aspect psychologische benadering wordt gebruik gemaakt van 4 theorieën: de zelfdeterminatietheorie, het interactiemodel van taaklast, regelmogelijkheden en sociale steun, het evenwichtsmodel tussen inspanningen en verloning, en het psychologisch veiligheidsmodel.
De dominante functies van de respondenten zijn architect/ontwerper, zaakvoerder of bestuurder van een bureau en projectleider. Meer specifieke functies zoals stabiliteitsingenieur, energieadviseur of veiligheidscoördinator worden weinig vernoemd. De negatieve beoordeling van veiligheidscoördinatie wordt volgens de studie gelinkt aan de variabele taaklast en de verantwoordelijkheden van de architect waar geen of onvoldoende vergoeding tegenover staat.
Negen op de tien architecten vindt zijn of haar werk waardevol en drie op de vier architecten vindt het werk creatief uitdagend. Anderzijds heeft een meerderheid te kampen met stressfactoren, zoals de hoge werkdruk, de toenemende complexiteit en administratie, en de grote verantwoordelijkheden en aansprakelijkheden.
Het professionele landschap wordt gedomineerd door kleine bureaus en solo-architecten. De overgrote meerderheid werkt als zelfstandige. Vooral bij jonge architecten komt het vaak voor dat ze als zelfstandige werken voor één en hetzelfde kantoor, wat kan wijzen op schijnzelfstandigheid.
Architecten vinden dat hun werk wordt ondergewaardeerd.
Aan de deelnemers van het onderzoek werd ook gevraagd welke maatregelen zij naar voor schuiven om correcte verloningen voor elke architect(-medewerker) mogelijk te maken. Zo vragen architecten in de eerste plaats om:
- richttarieven, referentiebedragen en/of benchmarks;
- snellere doorlooptijden en vlottere vergunningsprocedures;
- een duidelijk deontologisch statuut om schijnzelfstandigheid te voorkomen;
- een voorbeeldrol voor de overheid: met betere voorwaarden voor aanbestedingen en billijke vergoedingen bij wedstrijden;
- een actualisering van de architectenwet van 1939, met een inperking van de verantwoordelijkheden en verzekeringsplicht.
Meer informatie op de website van Orde van Architecten – Vlaamse Raad:
- Een terugblik op onze conferentie 'Architectuur in balans?': Hoe krijgen we alles terug in evenwicht?
- Architectenonderzoek EquiLibre: “Mooi beroep, maar slecht betaald”
Ook anderen hebben hierover bericht:
- Projecto: Architectensector verliest (vooral jong vrouwelijk) talent;
- Netwerk Architecten Vlaanderen (NAV): Architectensector verliest (vooral jong vrouwelijk) talent;
- Architectura: Eén op vijf architecten denkt aan stoppen: bevraging legt structurele problemen in de sector bloot;
- Bouwen & wonen: Architecten blijven gepassioneerd, maar klagen over lage lonen;
- Radio Één, De Ochtend: 1 op 5 architecten -vooral jonge vrouwen- overweegt te stoppen.
Parlementaire initiatieven rond het statuut van architecten
In het hogervermelde rapport kwam ook het aspect schijnzelfstandigheid aan bod. In dit kader is het nuttig te verwijzen naar volgende initiatieven:
- De Kamer van Volksvertegenwoordigers: Wetsvoorstel tot wijziging van de programmawet (I) van 27 december 2006 wat de invoering van een vermoeden van schijnzelfstandigheid bij architectuurwerkers betreft;
- Algemeen beheerscomité (ABC): Advies 2024/10: Wetsvoorstel tot invoering van een vermoeden van schijnzelfstandigheid voor architectuurwerkers.
Dit wetsvoorstel rond wijziging van het statuut kwam ook aan bod in volgende artikels:
- De Morgen: Architecten over schijnzelfstandigheid: ‘Maquetteslaafje zijn van een gerenommeerd bureau weegt niet op tegen een fijn eigen leven uitbouwen’;
- Monzaan: Komt er binnenkort een wettelijk vermoeden van schijnzelfstandigheid voor architecten?;
- Ordre des architectes (webinar): REPLAY : Fausse indépendance, comprendre et prévenir.
Naar aanleiding van het wetsvoorstel was er op 4 november 2025 een hoorzitting waar bovenstaande studie aan bod kwam. Meer informatie over het onderwerp in volgende artikels:
- De Kamer van Volksvertegenwoordigers: Verslag van de hoorzitting 4 november 2025 namens de Commissie voor Sociale Zaken, Werk en Pensioenen;
- interventie van BAU - Waarom schijnzelfstandigheid bannen uit de architectuur dringend is in de hoorzitting 4/11;
- Orde van architecten - Vlaamse raad: Ook Orde van Architecten – Vlaamse Raad wil einde stellen aan schijnzelfstandigheid;
- NAV: (Schijn)zelfstandigheid: waar ligt de grens?;
- Bouwkroniek: Ook Orde van Architecten – Vlaamse Raad wil einde stellen aan schijnzelfstandigheid;
- Bouwen & wonen: Orde van Architecten wil komaf maken met schijnzelfstandigheid.
De minimale uurvergoeding voor stagiair-architecten die werken onder het statuut van zelfstandige in het Nederlandstalige gebied zal voor contracten vanaf maart 2026 worden opgetrokken tot 23,65 euro. De vergoeding van (stagiair-)architecten is vastgelegd in artikel 12 van het Reglement van beroepsplichten.
De Programmawet (I) van 27 december 2006 (Titel XIII met betrekking tot de aard van de arbeidsrelatie: art. 328 t.e.m. art. 343) en later de Wet van 25 augustus 2012 tot wijziging van Titel XIII van de programmawet (I) van 27 december 2006, wat de aard van de arbeidsrelaties betreft regelt de wijze waarop de aard van een arbeidsrelatie wordt bepaald om zo het fenomeen van schijnzelfstandigen en schijnwerknemers te bestrijden. Ondertussen vallen 6 sectoren onder het vermoeden van schijnzelfstandigheid. Meer info op de website van de commissie arbeidsrelaties. Met het eerder vermelde wetsvoorstel wil men een nieuwe sector aan dit vermoeden toevoegen.
Het aspect van “zelfstandige versus in loondienst” kwam ook aan bod in volgende artikels:
- CEA-Belgium Architect: zelfstandig of in loondienst? De voor- en nadelen;
- NAV Pocket: Werken met bedienden: draaiboek voor een succesvolle start.
Verder verdienen volgende publicaties en artikels uit het buitenland een vermelding:
- ‘Architects’ Council of Europe’ (ACE): The ACE publishes the ninth edition of the Sector Study on the state of the architectural profession in Europe;
- ‘Union nationale des étudiants en architecture et en paysage’ (UNEAP): Enquête Nationale La santé et le sport en école d’architecture;
- enkele Australische initiatieven:
- ‘Association of Consulting Architects Australia’ (ACA):
- ‘The welbeing of architects’: Publications;
- ‘Australian Institute of architects’: wellbeing for architects;
- ‘Parlour’: mental wellbeing.
Toezicht op het welzijn in de bouwsector
De Algemene Directie Toezicht op het Welzijn op het Werk (AD TWW) oefent toezicht uit op de welzijnsregelgeving in alle sectoren dus ook de bouwsector.
Sinds 1 juli 2018 is de verzekering tienjarige burgerlijke aansprakelijkheid verplicht voor de werven voor de bouw of renovatie in België waarvoor de tussenkomst van een architect verplicht is. Sinds 1 juli 2019 zijn bovendien bepaalde professionals in de bouwsector verplicht een verzekering af te sluiten ter dekking van hun burgerlijke beroepsaansprakelijkheid. In beide gevallen vallen ook architecten hieronder.
Door het koninklijk besluit van 23 februari 2022 is de AD TWW ook bevoegd om deze inbreuken te verbaliseren volgens het Wetboek Economisch Recht (WER). Meer informatie hierover in volgend artikel: Nieuw KB geeft TWW de bevoegdheid om te controleren op verplichte verzekeringen in de bouwsector.
Andere vrije beroepen in de kijker op deze website
Onder de vrije beroepen zijn er twee beroepsgroepen die volgens het hogervermelde rapport sterke gelijkenissen vertonen met architecten: advocaten en artsen. Deze beroepen vereisen een academische opleiding gevolgd door een stage alvorens men een erkende titel mag dragen. Ze ondervinden een hoge werkdruk en verantwoordelijkheid, ondergaan een demografische shift met een sterke vervrouwelijking, en kijken aan tegen toenemende druk op het inkomen.
Hierover zijn ook al artikels verschenen op deze website:
- Arbeidsomstandigheden bij artsen-specialisten in opleiding
- Stop agressie tegen zorgverleners
- Welzijn in de opleiding advocaten
- Agressie tegen advocaten een probleem in heel Europa
Daarnaast zijn er berichten verschenen over arbeidsomstandigheden van andere vrije beroepen of linken met de dienstensector:
- Arbeidsomstandigheden in callcenters onderzocht
- Simultaantolken in de spotlights
- Arbeidsomstandigheden van contentmoderators
- Arbeidsomstandigheden bij journalisten
- Arbeidsomstandigheden van artiesten en kunstenaars
Ook van andere beroepen zoals bakkers en kappers is al veel informatie verschenen.