27.03.2026
De afdeling Veiligheidswetenschappen van de Technische Universiteit Delft (TU Delft) heeft een reeks posters gemaakt om de rijke en multidisciplinaire geschiedenis van bijna twee eeuwen veiligheidskunde en haar substantiële bijdrage aan de samenleving in de kijker te zetten.

In dit artikel vindt u meer informatie over:

Posters over de geschiedenis van de veiligheidskunde

Arbeidsveiligheid ontstond in de vroege stadia van de industrialisatie uit de gezamenlijke inspanningen van sociale activisten, artsen en ingenieurs. Hun toewijding aan het verbeteren van de arbeidsomstandigheden, de gezondheid en de algemene vooruitzichten van fabrieksarbeiders legde de basis voor wat zou uitgroeien tot een complex vakgebied. Naarmate het industriële landschap verschoven werd naar massaproductie, veranderden fabrieken in ingewikkelde sociaal-technische systemen, die meer geavanceerde veiligheidsoplossingen vereisten. Deze evolutie leidde tot de integratie van economie, wiskunde en psychologie, waardoor de discipline van veiligheidsmanagement ontstond.

Meer informatie en de posters, opgedeeld per tijdsperiode van 1800 tot 2010, zijn beschikbaar op de website van TU Delft: Geschiedenis van de veiligheidskunde.

Er bestaat ook een Engelse webpagina op dezelfde website: History of Safety Science.

De posters zijn gebaseerd op het boek “Van Veiligheid naar Veiligheidskunde”.

Ander beeldmateriaal over arbeidsveiligheid

Beelden zoals posters geven een krachtige boodschap. Hieronder vindt u enkele voorbeelden van organisaties die posters en affiches gebruikten als sensibilisatie doorheen de jaren.

Gaston Ebinger en de andere medewerkers ontwierpen 45 verschillende veiligheidsaffiches voor het PVI (ondertussen Veiligheidsinstituut) na WOII. Lees volgend artikel hierover op de website van de Universiteit Gent: Hij kreeg een genster in het oog, waarom deed hij niet als zijn makker? Veiligheidsprenten van Gaston Ebinger.

In het Rijksarchief kan in de collectie Catalogus van de verzameling affiches van de provincie Antwerpen, 1905-2009 onder “IV. onderwijs en vorming”  en dan “C. Provinciaal Veiligheidsinstituut” met 14 thema’s historische posters bekeken worden.

Calisto Peretti publiceerde meer dan 800 affiches gewijd aan ongevallenpreventie en veiligheid op het werk (veel rond mijnrisico’s). We halen er twee voorbeelden uit (in het Frans):

In de jaren ’60 werkte hij onder ander voor de Nationale Vereniging tot Voorkoming van Arbeidsongevallen (NVVA), dat in 1952 was opgericht door de toenmalige arbeidsongevallenverzekeraars. De activiteiten van het NVVA werden in 1997 gestopt.

In de webshop van de opvolger van het NVVA, Prevent, kan men nog enkele oude veiligheidsposters terugvinden.

Posters over arbeidsveiligheid van het Nederlandse veiligheidsinstituut kunnen op de website van het Internationaal Instituut voor sociale geschiedenis (IISG) gevonden worden. Van 29 september 2000 tot en met 4 maart 2001 was er door IISG een tentoonstelling ‘Tegen rampspoed en risico’, waar 56 affiches over arbeidsomstandigheden en veiligheid op de werkplek in 4 tijdsperiodes werden tentoongesteld.

Posters uit het verre verleden speelden in op angst, schaamte en schuldgevoelens. Vanaf de jaren 1970 werd de boodschap neutraal zonder morele ondertoon. Lees het artikel hierover in het Tijdschrift voor toegepaste Arbowetenschap (TtA): Visuele presentaties in veiligheidskunde (PDF, 1,74 MB).

In 2015 publiceerde het Europees Vakbondsinstituut (ETUI) een boek dat voortkwam uit de tentoonstelling “De kunst van preventieve gezondheid en veiligheid in Europa”. De publicatie presenteert historische en vintage posters uit verschillende Europese landen die laten zien hoe grafisch ontwerp is gebruikt om gezondheid en veiligheid te bevorderen in meer dan 20 verschillende culturele omgevingen. De publicatie is beschikbaar in 5 talen:

Ook bij het Franse ‘Institut national de la recherche scientifique’ (INRS) zijn er publicaties rond affiches (al of niet over het verleden):

Het ‘Centre canadien d’hygiène et de sécurité au travail’ (CCHST) heeft een specifieke website rond posters.

Op de website van het Amerikaans Cupola belicht de ART/WORK tentoonstelling dertien kunstwerken uit de Fine Art Collection en Special Collections van Gettysburg College. De posters, prenten en foto's in deze tentoonstelling zijn een wisselwerking tussen arbeid, gender en ras in het proces van industrialisatie en sociale transitie in verschillende culturen aan het einde van de negentiende en twintigste eeuw.

Op BeSWIC verschenen ook artikels met linken naar beelden:

De geschiedenis van arbeidsveiligheid en gezondheid in België, Nederland en andere landen

België

Op 27 maart 1886 doodden de politie en het leger tijdens de schietpartijen van Roux (Charleroi) een aantal arbeiders. De tragedie van Roux – en de grote staking van 1886 in zijn geheel – wordt jaarlijks herdacht door Waalse vakbondsorganisaties. Lees hierover volgende bijdrages:

Deze en andere acties lagen aan de basis van de eerste arbeidswetten.

Naar aanleiding van het 100-jarig bestaan van de eerste arbeidswetten werden in de loop van 1987-1988 in het Arbeidsblad enkele departementen van de huidige FOD Werkgelegenheid (het toenmalige Ministerie van Tewerkstelling en Arbeid) voorgesteld en ook verslag gebracht van de herdenkingsdag van 12 november 1986:

U vindt hierover meer informatie in ons artikel over 135 jaar arbeidsinspectie.

In het kader van arbeidshygiëne en arbeidsgeneeskunde verwijzen we graag naar het artikel van L. Vogel “De la silicose des mineurs aux lombalgies des infirmières : réflexions critiques sur le droit des maladies professionnelles” (PDF, 347 KB), dat verscheen in het Tijdschrift Sociaal Recht (TSR) (‘Revue de droit Social (RDS)), editie 2015/3.

Het doctoraat van Bruno Debaenst (2010), beschikbaar op de website van de Universiteit Gent, verdient ook een vermelding: Een proces van bloed, zweet en tranen! Juridisering van arbeidsongevallen in de negentiende eeuw in België.

Over specifieke sectoren, arbeidsmiddelen en bedrijven zijn tevens historische overzichten gemaakt. Hieronder vindt u een aantal voorbeelden:

De tentoonstelling die van februari tot december 2026 loopt in de inkomhal van de FOD Werkgelegenheid, is zeker de moeite in deze context: De sociale partners tijdens de Tweede Wereldoorlog. Verzet en uitbouw van de naoorlogse sociale zekerheid en het sociaal overleg.

Het sociaal pact, deel van deze tentoonstelling, maakt ook deel uit van de Vlaamse Canon. Bekijk in dit kader het boek van Dirk Luyten Sociaal-economisch overleg in België sedert 1918.

Verkeersveiligheid is ook over de jaren heen veranderd en een element geworden in het bedrijfswelzijnsbeleid. In dit kader kan naar volgende evoluties verwezen worden:

Nederland

Op BeSWIC verscheen het hierboven aangehaalde artikel rond 135 jaar Nederlandse arbeidsinspectie.

Enkele industriële rampen in de jaren 1970 lagen aan de basis van de Belgisch-Nederlandse Contactgroep Chemie (CGC). Uitwisseling van informatie en kennis is het hoofddoel van de CGC. Lees hierover 2 bijdragen in het Tijdschrift voor toegepaste Arbowetenschap (TtA):

In hetzelfde TtA verschenen volgende (historische) artikels:

In hetzelfde tijdschrift verscheen bovendien een reeks “Arbeid door de Jaren heen: Verleden, heden en toekomst”. In deze rubriek passeerden tussen 2014 en 2021 foto’s of schilderijen van bekende personen de revue waarbij “arbeid” centraal staat:

Lewis Wickes Hine fotografeerde de bouw van de Empire State Building in New York. Maar het was Charles C. Ebbet die wereldberoemd werd met de foto “Lunch atop a Skyscraper” in 1932 van de Rockefeller Center. Deze foto werd ook gebruikt, waarbij AI topmensen door Time Magazine in 2025 werden verkozen tot persoon van het jaar.

Ook de tentoonstelling over 125 jaar ambulancezorg in het Museum voor de verpleegkunde verdient een vermelding. De tentoonstelling kwam aan bod in de communicatie op de website History, Health & Healing (HHH).

Andere landen

Voor Frankrijk kan men verwijzen naar de Histoire du ministère et du droit du travail (in het Frans).

In het kader van de Engelse veiligheidswetgeving, is het nuttig te verwijzen naar de publicatie The Changing Legitimacy of Health and Safety at work,1960–2015 (PDF, 2 MB) van Paul Almond and Mike Esbester.

De website History of Occupational Safety and Health geeft een goed overzicht vanaf de ‘Factory Act’ van 1802 tot op heden in het Verenigd Koninkrijk.

Voor Duitsland kan men verwijzen naar:

Voor de Verenigde Staten zijn volgende initiatieven interessant:

Artikels op BeSWIC naar aanleiding van herdenkingen

Op BeSWIC verschenen al verschillende historische bijdragen over Belgische actoren actief in de brede welzijnsmaterie:

In een internationale welzijnscontext verdienen volgende artikels te vermelden:

In de loop van 2026 wordt 30 jaar welzijnswet gevierd. Meer informatie zal nog volgen. Naar aanleiding van 25 jaar welzijnswet verscheen volgend artikel: Terugblik op 2021: de wet welzijn op het werk viert haar 25 jaar.

Herdenkingen van enkele industriële rampen uit het verleden

Verschillende (industriële) rampen in binnen- en buitenland worden geregeld herdacht. Hieronder een niet-limitatieve lijst (in het Engels):

Het Lord Robbens rapport en deze Flixborough ramp lagen een jaar later aan de basis van de oprichting van HSE. Hierover verscheen volgende BeSWIC: 50 jaar Health and Safety Executive.

De dioxine-emissie lag aan de basis van de Sevesorichtlijn in 1982. Deze werd in 1987, 1988, 1996 en 2012 aangepast. Meer informatie op de website van de Europese Commissie: Industrial Accidents.

Incidenten met opslagtanks voor vliegtuigbrandstoffen (zie hierboven met Buncefield) kwamen recent zowel in Nederland als in België op een andere manier onder de aandacht. Op 26 augustus 2025 implodeerde op Schiphol een opslagtank met 10 miljoen liter kerosine. Op 5 februari 2026 kwam een vliegtuig net op tijd en veilig tot stilstand op de taxibaan van Zaventem (Brussels Airport), vlakbij kerosinetanks. Het toestel had verkeerdelijk de taxibaan gebruikt in plaats van de ladingsbaan/opstijgbaan. Meer informatie op:

Een groter overzicht van rampen:

Volgende Belgische incidenten met explosies van springstoffen of ammoniumnitraat zijn het vermelden waard:

In 2009 maakte Eddy Vandepoel een documentaire "De Ramp van Tessenderlo".

Enkele (historische) branden

Wetenschappelijke evoluties en inzichten (In dit kader is ook het “voorzichtigheidsbeginsel” te vermelden. Lees het document in een historisch perspectief aan de hand van 14 casestudies op de website van het European Environment Agency: Late lessons from early warnings: the precautionary principle 1896-2000), rampen en branden liggen aan de basis van nieuwe regelgeving.

Zo lag de brand van de Innovation in Brussel in 1967 aan de basis van artikel 52 van het ARAB.

De brand in een dancing ‘6-9’ in La Louvière in 1976 lag aan de basis van de wet van 30 juli 1979 betreffende de preventie van brand en ontploffing en betreffende de verplichte verzekering van de burgerrechtelijke aansprakelijkheid in dergelijke gevallen die de wettelijke basis is voor de basisnormen brand.

De dodelijke brand in de skibar Le Constellation in Crans-Montana bij overgang van oud op nieuw kon jammer genoeg niet ontbreken in dit bericht.

Deze brand met vele dodelijke jonge slachtoffers deed meteen terugdenken aan gelijkaardige branden tijdens de overgang van oud naar nieuw zoals Volendam (2001), Swittel (1994) en het hogervermelde La Louvière (1976).

Feestvuurwerk lag bij sommige (Zoals in Crans-Montana) aan de basis van de branden. Voor meer informatie rond de wetgeving van springstoffen en vuurwerk kan men terecht op de website van de FOD Economie. Deze website heeft ook een specifieke rubriek “De hoofdlijnen van de reglementering inzake pyrotechnische artikelen”.

Feestvuurwerk valt onder de normenreeks EN 15947-x dat momenteel in herziening is bij CEN/TC 212 ‘Pyrotechnic articles’ in het kader van mandaat M/583.

Het Franse  ‘Bureau d’analyse des risques et pollutions industriels’ (BARPI)  heeft in zijn Aria-databank een analyse gemaakt van ongevallen met feestvuurwerk: Accidentologie associée aux artifices de divertissement .

Tenslotte willen we verwijzen naar de Grenfelltorenbrand in Londen in 2017. Naar aanleiding daarvan verscheen het HSE-onderzoeksrapport RR1170 - High Rise Residential Buildings: Preliminary Serious Incident Scenarios and Potential Control Measures (in het Engels).