De Nederlandse Arbeidsinspectie gaf de opdracht aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) om haar geschiedenis te laten onderzoeken en vast te leggen. De studie heeft geleid tot de publicatie van het boek “Een mens is geen machine: de Nederlandse Arbeidsinspectie 1890-2025” van historicus Timon de Groot.
Naast het boek is er ook een posterpresentatie, die je meeneemt in grote stappen door de tijd en de manier waarop de Nederlandse arbeidsinspectie haar taken heeft uitgevoerd en haar aandachtspunten kiest.
Meer informatie op de website van de arbeidsinspectie:
- Persbericht: ‘Een mens is geen machine’;
- 135 jaar toezicht op de arbeid;
- Posters 135 jaar toezicht op de arbeid.
Over dit boek werd ook bericht in volgende artikels:
- Internationaal instituut voor sociale geschiedenis (IISG): Geschiedenis van de Nederlandse Arbeidsinspectie / Werk en sociale zekerheid in Nederland 1890-2025;
- inhoudstabel en enkele fragmenten van het boek (PDF, 2,5 MB);
- Recensie:
- Geschiedenis van arbeid en toezicht,
- Het Financieel dagblad: Boeiende geschiedenis van 135 jaar op de Nederlandse werkvloer.
Belgische arbeidsinspectie en het ontstaan van het Ministerie
De huidige Belgische Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal overleg (FOD Werkgelegenheid) vindt zijn oorsprong in 1837, in een onderverdeling van het Ministerie van Binnenlandse Zaken die gaandeweg tot een afzonderlijk departement is uitgegroeid.
De sociale onlusten van 1886 hadden de gezagsdragers bewust gemaakt van de noodzaak om in te grijpen in de verhoudingen tussen de werkgevers en de werknemers. Op 15 april 1886 tekende Koning Leopold II een besluit dat een comité opricht, belast om de arbeidsomstandigheden in de industrie in het koninkrijk te onderzoeken en de maatregelen te bestuderen die hierin verbetering zouden kunnen brengen. De eerste sociale wetten zagen zo het licht. In november 1894 werd binnen het hogervermelde Ministerie een arbeidsdienst opgericht. In 1895 werd het bestaande departement gesplitst en zo ontstaat het Ministerie van Nijverheid en Arbeid.
De herschikking van 1934 betekende het ontstaan van het Ministerie van Arbeid en Sociale Voorzorg. Bij koninklijk besluit van 27 januari 1959 werd het departement gesplitst in een Ministerie van Tewerkstelling en Arbeid (oorspronkelijk enkel Arbeid) en een Ministerie van Sociale Voorzorg. In 2003 veranderde de benaming van het departement opnieuw in Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg. Dit jaar bestaat de FOD Werkgelegenheid 130 jaar, dus 5 jaar minder dan de Nederlandse tegenvoeters.
Meer info op de website van de FOD Werkgelegenheid: Historiek.
Naar aanleiding van het 100-jarig bestaan van de eerste arbeidswetten werd in de loop van 1987-1988 in het Arbeidsblad enkele departementen voorgesteld en ook verslag gebracht van de herdenkingsdag van 12 november 1986. Lees hierover meer in het Arbeidsblad:
- Honderd jaar sociaal recht in België 1886/1887 -1986/1987: Handelingen van de herdenkingsdag van 12 november 1986 Paleis voor Congressen te Brussel (PDF, 5,4 MB);
- pagina 621-656: 100 jaar sociaal recht in België. De arbeidsreglementering en de regulering van de individuele arbeidsbetrekking (PDF, 7,9 MB);
- pagina 881-942: 100 jaar sociaal recht: de arbeidshygiëne en –geneeskunde (PDF, 8,6 MB);
- pagina 1097-1131: 100 jaar sociaal recht: de arbeidsveiligheid en het arbeidsmilieu (PDF, 5,6 MB);
- pagina 1-62: 100 jaar sociaal recht in België. De collectieve arbeidsbetrekkingen.
Naar aanleiding van het 100-jarig bestaan van het toenmalige Ministerie van Tewerkstelling en Arbeid in 1995 werd een editie van het Arbeidsblad gewijd aan het toenmalig Ministerie en een andere editie aan de risicoanalyse:
- Ministerie van Tewerkstelling en Arbeid: 1895- 1995 (PDF, 6 MB)
- Veiligheid en gezondheid: risico-analyse (PDF, 5,4 MB)
Welke rol het Ministerie tijdens WOII speelde kan men lezen in een artikel van Dirk Luyten op de website van ‘Belgium WWII): Ministerie van Arbeid en Sociale Voorzorg.
Andere historische overzichten van de Arbeidsinspectie in andere landen
Van de ons omringende landen Nederland, Frankrijk en Verenigd Koninkrijk zijn de historische overzichten hieronder het vermelden waard.
Nederland
- Internationaal instituut voor sociale geschiedenis: Andere publicaties over de Arbeidsinspectie;
- TU Delft: Geschiedenis van de veiligheidskunde: posters.
Frankrijk
- Histoire du ministère et du droit du travail;
- Inspection du travail (France);
- Le Comité d’histoire des administrations chargées du travail de l’emploi et de la formation professionnelle (CHATEFP) : Présentation et travaux (met diverse tijdschriften en collecties).
Verenigd Koninkrijk
- ‘History of Occupational Safety and Health’:
IAO en EU-OSHA
Op de website van de internationale Arbeidsorganisatie (IAO) vindt men de rubriek labour inspection.
Op de website van het Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) vindt men volgende OSHwiki’s:
- The Role of Sanctions in European Labour Inspection Policy and Practice
- Senior Labour Inspectors Committee
Volgende informatie verdient ook een vermelding:
- het 8th International Conference on the History of Occupational and Environmental Health, dat op 15 tot 17 april 2026 doorgaat in Leuven;
- Kenniscentrum voor agrarisch erfgoed;
- de publicatiereeks « Des usines et des hommes »;
- doctoraat van Bruno Debaenst (2010): Een proces van bloed, zweet en tranen! Juridisering van arbeidsongevallen in de negentiende eeuw in België.
Relevante informatie op BeSWIC
Op BeSWIC verschenen in het verleden enkele historische overzichten van belangrijke actoren in het arbeidsrecht:
- 100 jaar IAO
- 75 jaar vereniging(en) voor preventieadviseurs
- 75 jaar INRS
- 60e verjaardag van de EU en veiligere en gezondere werkplekken in Europa
- 60 jaar RIZIV
- 50 jaar Health and Safety Executive
- 50 jaar Fonds voor Beroepsziekten (ondertussen Fedris)
Er was een fotowedstrijd naar aanleiding van 20 jaar welzijnswet en volgend artikel naar aanleiding van 25 jaar welzijnswet: Terugblik op 2021: de wet welzijn op het werk viert haar 25 jaar.
Ten slotte kan men aan de hand van de tag handhaving ook redelijk wat informatie rond de Arbeidsinspectie vinden.